Κανιβαλίζοντας τη μνήμη του Γεντί Κουλέ ..

 ΝΗΣΙΔΕΣ

- Από τα τέλη του 19ου αιώνα χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή, ιδιαίτερα σκληρών συνθηκών. Στη διάρκεια του 20ού αιώνα έγινε διαβόητο για την κράτηση πολιτικών κρατουμένων, ιδιαίτερα κομμουνιστών αντιστασιακών

- Κανιβαλίζοντας τη μνήμη του Γεντί Κουλέ

- 7 Σεπτεμβρίου 2026 .

Ναταλί Χατζηαντωνίου

- https://www.efsyn.gr/

Το Γεντί Κουλέ (Επταπύργιο), ιστορικό φρούριο και μετέπειτα φυλακή στην Ανω Πόλη της Θεσσαλονίκης, χτίστηκε στα βυζαντινά χρόνια και πήρε τη σημερινή του μορφή κυρίως κατά την οθωμανική περίοδο, τον 15ο αιώνα. Από τα τέλη του 19ου αιώνα χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή, ιδιαίτερα σκληρών συνθηκών.

- Στη διάρκεια του 20ού αιώνα έγινε διαβόητο για την κράτηση πολιτικών κρατουμένων, ιδιαίτερα κομμουνιστών αντιστασιακών. H φυλακή έκλεισε το 1989, όταν ο χώρος αποδόθηκε ως μνημείο στο υπουργείο Πολιτισμού, που πέτυχε την ένταξή του, τέλη δεκαετίας του ’80, στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.

Ως «μνημείο-φυλακή, κολαστήριο, που συνδέθηκε με τη δικτατορία του Μεταξά, τη γερμανική κατοχή, τον Εμφύλιο και τη χούντα των συνταγματαρχών», το είχε περιγράψει σε επιστημονική ημερίδα το 2025 και η αναπληρώτρια προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης Ελισάβετ Τσιγαρίδα, επιβεβαιώνοντας ότι το υπουργείο Πολιτισμού «αντιμετωπίζει με σεβασμό τις διαφορετικές πτυχές της μακράς ιστορίας του, σε μια προσπάθεια να αναδείξει τη διπλή ταυτότητα του Επταπυργίου, ως βυζαντινό μνημείο και ως φυλακή». Το Γεντί Κουλέ ήρθε τελικά στο παρόν μας ως προστατευόμενο μνημείο στο οποίο γίνονταν περιστασιακά πολιτιστικές εκδηλώσεις κύρους, αλλά και ως σημείο αναφοράς του λαϊκού πολιτισμού, αφού χάρη σε μια σειρά από σπουδαία τραγούδια, με γνωστότερο ίσως το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι» του Καλδάρα, τα βάσανά του πέρασαν και ως άυλο «μνημείο» σε νεότερες γενιές. Κι αυτά τα σπουδαία τραγούδια ανθολογεί στο αφιέρωμά του στις επόμενες σελίδες ο Σπύρος Κουζινόπουλος.

Ολα ωραία, λοιπόν; Οχι. Διότι πρόσφατα ο Οργανισμός Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) του ΥΠΠΟ ενέταξε το Επταπύργιο στη λίστα των 21 εμβληματικών μνημείων της Ελλάδας που έναντι χρηματικού ποσού «μετατρέπονται στο σκηνικό της δικής σας γαστρονομικής εμπειρίας» όπως διαφημίζει στην ιστοσελίδα του. Μάλλον ανατριχιαστικό στον ιστορικό χώρο όπου γίνονταν βασανιστήρια και εκτελέσεις, αλλά προφανώς τα σχέδια του ΟΔΑΠ ποντάρουν στην κοντή ή και στην καθόλου μνήμη.

- Φυσικό ήταν να αντιδράσουν ζητώντας άμεσα την εξαίρεση του χώρου φορείς όπως ο Σύνδεσμος Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967–1974 και βουλευτές της αριστερής αντιπολίτευσης. Πλην όμως, η πρόεδρος του Δ.Σ. του ΟΔΑΠ, Νικολέττα Βαλάκου, στάθηκε ακλόνητη, υποστηρίζοντας μάλιστα πως εκδηλώσεις όπως τα γεύματα «θα προσφέρουν παρηγοριά και μια άλλη διάσταση (…), ως αντίστιξη ακριβώς στην κατάχρηση εξουσίας των κρατούντων σε εποχές εμπόλεμες και διαταραχής του δημοκρατικού πολιτεύματος»! Σε αυτό μπορεί κάποιος να αντιτάξει απλώς τους στίχους που ανθολογεί ο Κουζινόπουλος. Θα μπορούσε μάλιστα να αντιτάξει ακόμα και στίχους γραμμένους το ’76, όχι για το Επταπύργιο αλλά για την Ελευσίνα, απ’ τον μέγιστο Γκάτσο: «Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες, ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο/τώρα πετάνε αποτσίγαρα οι τουρίστες (…)».